İnegöl Pırasası: Coğrafi İşaretli İnegöl-92 Pırasanın Özellikleri

İnegöl pırasası, Allium porrum L. türünün “İnegöl-92” çeşidinden elde edilen; beyaz kısmı 60-64 cm’ye kadar uzayabilen, tabanında belirgin bir baş oluşmayan, dokusu yumuşak ve tadı hafif aromatik olduğu için çiğ tüketime de uygun bir pırasadır. İnegöl Ticaret ve Sanayi Odası’nın 4 Eylül 2018’deki başvurusu (C2018/177) sonucunda 31 Temmuz 2026’da 1884 numarayla mahreç işareti olarak tescil edildi ve İnegöl’ün yedinci coğrafi işareti oldu.

Pırasa hakkındaki kaynakların çoğu genel bilgi verir; İnegöl pırasasını ayıran özellikler ise tescil belgesinde ölçüleriyle yazılıdır. Bu rehberde çeşidin özelliklerini, İnegöl ikliminin rolünü, nasıl yetiştirildiğini, hasattan sonra toprağa gömülme uygulamasını, pazarda nasıl tanınacağını ve mutfakta nasıl değerlendirileceğini anlatıyoruz.

Tescil bilgileri

Başvuru ile tescil arasında yaklaşık sekiz yıl var. Koruma ise başvuru tarihinden geçerlidir; yani İnegöl Pırasası adı 4 Eylül 2018’den itibaren korunmuş sayılır.

İnegöl pırasasını ayıran özellikler

• Çeşit: Yerel popülasyonlardan seleksiyon yoluyla ıslah edilen “İnegöl-92” çeşidi.
• Uzun beyaz gövde: Yalancı gövde denen beyaz kısım 60-64 cm’ye kadar uzayabilir.
• Baş oluşmaz: Tabanda soğan başı yoktur ya da çok zayıftır; yalnız hafif bir kalınlaşma görülür.
• Yumuşak doku: Lif yapısı homojen, dokusu yumuşak, tadı hafif aromatiktir.
• Çiğ tüketime uygun: Uzun beyaz gövdesi, uçta ince yapraklanması ve yumuşak et dokusu sayesinde çiğ de yenebilir.
• Yüksek ağırlık: Aks ve pazarlanabilir ağırlığı yüksektir; tazeliğini koruma kapasitesi de belgede ayırt edici özellikler arasında sayılır.

Belgedeki morfolojik ölçümler şöyle:

İnegöl’ün iklimi pırasaya ne katıyor?

Belgeye göre İnegöl, Karadeniz ile Akdeniz iklimi arasında geçiş karakteri gösteren ılıman bir Marmara iklimine sahiptir. Yazlar sıcak ve az yağışlı, kışlar soğuk ve bol yağışlıdır; yıllık ortalama sıcaklık 12,4 °C’dir.

İnegöl pırasası serin iklim ister. Gelişimi için 15-20 °C uygundur; sıcaklık arttıkça kalite ve gelişme olumsuz etkilenir. Bitki 2-3 °C’ye kadar büyümeye devam eder, 0 °C’nin altında gelişme durur. Hava neminin %60-70 olması tercih edilir. Belge, ilçenin serin ve nemli koşullarının kaliteli ve yüksek verimli yetiştiricilik için uygun ortam sağladığını vurgular.

Nasıl yetiştirilir?

Pırasa iki yıllık bir sebzedir: İlk yıl gövde ve yaprak gelişimini tamamlar, ikinci yıl çiçek ve tohum verir. İnegöl pırasası iki yöntemle üretilir.

Doğrudan tohum ekimi

Tohum mayıs başında ekilir. Toprak 25 cm derinlikte sürülür; sıra arası 40-50 cm, sıra üzeri her 6-8 cm’de bir tohum olacak şekilde 2-2,5 cm derinliğe ekim yapılır. Tohumlar 10-15 günde çimlenir, sık yerler 12-15 cm’de bir bitki kalacak şekilde seyreltilir. Dekara 200-300 g tohum yeterlidir.

Fide ile üretim

Fideler tohum ekiminden 50-70 gün sonra, 6-8 mm kalınlığa ulaşınca dikime hazır olur. Tarlaya 30 x 12 cm aralıkla, dekara 28.000-30.000 fide düşecek şekilde dikilir. Dikimden önce fidelerin uzun kökleri ve yapraklarının yaklaşık üçte biri kesilerek tıraşlanır; fideler 2-3 büyüklük grubuna ayrılır ve her grup ayrı parsele dikilir.

Bakım ve hasat

Sulama genellikle yağmurlama yöntemiyle yaklaşık 10 günde bir yapılır. Belgeye göre kimyasal uygulamalar en düşük düzeyde tutulur; ekimden sonra yabancı ot kontrolü tamamen mekanik yöntemlerle yapılır. Hasat iklime bağlı olarak ekim-kasım aylarında elle yapılır ve verim dekara 3-5 ton arasında değişir.

Gübreleme

Doğrudan ekimde bitkiler kalem kalınlığına ulaştığında dekara 50 kg azotlu gübre iki ya da üç parçaya bölünerek, her sulama döneminde sıra aralarına verilir. Fide yöntemiyle üretimde ise ekimden 1-2 ay önce fide tavası hazırlanırken dekara 4-5 ton yanmış çiftlik gübresi uygulanır ve 15-20 cm derinliğe karıştırılır. Fide döneminde kökleri etkileyebilen danaburnu zararlısına karşı da mücadele edilir.

Bir yıllık pırasa takvimi

Hasattan sonra toprağa gömme

İnegöl pırasasının belgede özellikle anlatılan bir uygulaması var: Hasat edilen pırasalar yeniden toprağa gömülür. Bu sayede pırasanın yeşil kısımları beyaza döner ve pırasa yumuşar.

Bekletilmesi gereken ürün de benzer yöntemle saklanır. Pırasalar yaklaşık 20 cm eninde, 70 cm uzunluğunda ve 10 cm derinliğinde kanallara dik dizilir; devrilmemeleri için kanalın iki yanına çakılan kazıklar arasına ip gerilir ve kökler toprakla örtülür. Bu yöntemle pırasa nisan ayına kadar bozulmadan muhafaza edilebilir ve talebe göre sökülerek taze satılır. Tohumluk pırasalar da kışı benzer kanallarda geçirir; şubat sonu ile mart başında yeniden dikilir ve ağustos-eylülde tohum hasadı yapılır.

Pazarda İnegöl pırasası nasıl tanınır?

Belgeye göre İnegöl pırasası 3-5 adet bağlanarak ya da kesilip paketlenerek satılır. Tescilli ürünü seçerken şunlara bakabilirsiniz:

• Ambalajda ya da satış noktasında İnegöl Pırasası ibaresi ve mahreç işareti amblemi
• Uzun, düzgün ve beyaz bir gövde
• Tabanda belirgin bir soğan başı olmaması
• Diri, kırılmamış ve solmamış yapraklar

Evde saklarken

Belgedeki kanal yöntemi üreticiler içindir. Evde pırasayı yıkamadan ve doğramadan buzdolabının sebze bölmesinde saklamak, tazeliğini korumaya yardımcı olur. Yıkama ve doğrama işini pişirmeden hemen önce yapın; doğranmış pırasa çabuk solar. Pazardan aldığınız demette yaprakları sararmış ya da gövdesi yumuşamış pırasa varsa onu önce kullanın.

Mutfakta İnegöl pırasası

Tescil belgesi İnegöl pırasasının çiğ tüketime de uygun olduğunu belirtir. Yumuşak dokusu sayesinde ince doğranarak salatalarda kullanılabilir; zeytinyağlı pırasa, pırasa böreği ya da çorba gibi bilinen pırasa yemeklerinde de değerlendirilir. Hazırlarken şu noktalar işinizi kolaylaştırır:

• Toprak kat aralarına girebilir. Pırasayı boyuna yarıp katlarını açarak bol suda yıkayın.
• Uzun beyaz gövde yemeğin ana kısmını oluşturur; yeşil uçlar çorba gibi yemeklerde değerlendirilebilir.
• Çiğ kullanacaksanız ince halkalar halinde doğrayın.

Tescil nasıl denetlenir?

Belgeye göre denetim, İnegöl Ticaret ve Sanayi Odası koordinatörlüğünde; oda, İnegöl İlçe Tarım ve Orman Müdürlüğü, İnegöl Ziraat Odası ve ilçedeki iki tarımsal kalkınma kooperatifinden birer uzmanın katıldığı 5 kişilik bir mercii tarafından yapılır. Denetim yılda bir kez düzenli olarak, ihtiyaç duyulduğunda ve şikâyet halinde her zaman yapılır. Mercii; üretimin coğrafi sınırda yapılıp yapılmadığını, kullanılan çeşidin uygunluğunu, özellikle ekim zamanı, dikim şekli ve hasat zamanı olmak üzere üretim metoduna uygunluğu, ürünün fiziksel özelliklerini ve amblem kullanımını kontrol eder.

İnegöl’ün yedi coğrafi işareti

Tabloya bakınca İnegöl’ün tescillerinin bir sofrayı tamamladığı görülür: köfte, yanında İnegöl piyazı ve onun cerrah fasulyesi, tatlıda sütlü kadayıf, baharatta çıbrıka. Ürünlerin hepsi İnegöl’ün coğrafi işaretli ürünleri sayfasında ayrıntılı olarak yer alıyor.

İnegöl’e yolunuz düşerse

Pırasa hasadının yapıldığı ekim-kasım aylarında İnegöl’e gelenler, gezilerini ilçenin ilk tescilli ürünü olan köfteyle tamamlayabilir. Beslen İnegöl Köftecisi, Pehlivan Dede’nin Yeri adıyla 1984’ten beri İnegöl’de hizmet veriyor; her gün 09:00-21:30 arasında açık ve Google’da 1.700’den fazla yorumu var. Kasım 2026 menüsünde İnegöl köfte porsiyonu 460 TL, piyaz ve salata 160 TL. Menünün tamamı menü sayfasında, gezi önerileri İnegöl’de gezilecek yerler rehberinde; köftenin tescilli tarifi ise İnegöl köftesi nedir sorusunun cevabında.

Sık sorulan sorular

İnegöl pırasası nedir?

Allium porrum L. türünün “İnegöl-92” çeşidinden elde edilen, uzun beyaz gövdeli, tabanında belirgin baş oluşmayan, yumuşak dokulu ve çiğ tüketime de uygun bir pırasadır.

İnegöl pırasası ne zaman coğrafi işaret aldı?

İnegöl Ticaret ve Sanayi Odası’nın 4 Eylül 2018’deki başvurusu sonucunda 31 Temmuz 2026’da 1884 numarayla mahreç işareti olarak tescil edildi.

İnegöl-92 nedir?

Yerel pırasa popülasyonlarından seleksiyon yoluyla ıslah edilmiş bir pırasa çeşididir. Coğrafi işaretli İnegöl pırasası bu çeşitten elde edilir.

İnegöl pırasasının beyaz kısmı ne kadar uzun?

Tescil belgesine göre beyaz kısım (yalancı gövde) 60-64 cm’ye kadar uzayabilir; bitkinin boyu 115-125 cm’dir.

İnegöl pırasası çiğ yenir mi?

Evet. Belgeye göre yumuşak et dokusu ve uçta ince yapraklanması sayesinde çiğ tüketime de uygundur.

İnegöl pırasası ne zaman hasat edilir?

Hasat, iklim koşullarına bağlı olarak ekim-kasım aylarında elle yapılır.

Pırasa hasattan sonra neden toprağa gömülür?

Belgeye göre toprağa gömülen pırasanın yeşil kısımları beyaza döner ve pırasa yumuşar. Kanallarda saklanan pırasa nisan ayına kadar bozulmadan durabilir.

İnegöl’ün kaç coğrafi işaretli ürünü var?

Yedi: köfte, cerrah kuru fasulyesi, çıbrıka, sütlü kadayıf, büryan (mişöriz), piyaz ve pırasa.